Orientalizm polskiej literatury i kultury

Dyspozycje: 

Dyspozycje ogólne:

Napisanie rozprawki na temat orientalizmu w kulturze polskiej wymaga wyboru konkretnego utworu lub grupy utworów do analizy oraz „ścieżki” działania, a także rozwinięcia skorelowanych z nią dyspozycji.

Bibliografia: sporo pozycji jest dostępnych w internecie, np. w Federacji Bibliotek Cyfrowych, w bazie BazHum (część adresów podano).

Temat można prowadzić co najmniej na trzy sposoby (trzema „ścieżkami”), poprzez:

1. wskazanie i omówienia utworów opisujących kultury orientalne  lub  nawiązujących do nich,

2. wskazanie i omówienia utworów poszerzających skalę środków poetyckich (stylistycznych, językowych) o elementy estetyki Orientu,

3. sproblematyzowane omówienia napięcia między tendencjami okcydentalistycznymi i orientalnymi w kulturze wybranej epoki (orientacja zachodnia-orientacja wschodnia).

 

Dyspozycje szczegółowe:

– Jak rozumiano Orient w wybranej epoce (epokach), tj. do jakich przestrzeni geograficznych odnosiło się to pojęcie (Bliski Wschód; Daleki Wschód; inny „bliski wschód”, np. Ukraina)?

– Jak wartościowano orientalizm i orientalność; jak postrzegano własną, polską tożsamość – w opozycji do Orientu czy raczej w bliskości z nim?

– Do jakich synonimów odsyłał ten termin: inność? wschodniość? egzotyka? islam? buddyzm?

– Czego szukano w krajach i kulturach orientalnych?

– Podróż na Wschód jako trop literacki i kulturowy; przewrotne nawiązania do tego motywu w literaturze najnowszej

– Orient i orientalistyka polska; rola polskich uczonych i tłumaczy w przyswajaniu kultur orientalnych

– Synkretyzm poetycki, synkretyzm religijny jako element inspiracji orientalnych

– Orientalizm a sarmatyzm

– Estetyka Orientu: gatunki „orientalne”, „orientalne” środki wyrazu; ich funkcje poetyckie; stylizacje na Orient, maskarady i podróbki

– Polskie postrzeganie Orientu a koncepcja orientalizmu Saida

 

Bibliografia podmiotowa (przykładowa):

E. Orzeszkowa, Wóz Żagornanta, oprac. Iwona Wiśniewska. Warszawa 2012

W. Kochowski, Utwory poetyckie, oprac. M. Eustachiewicz, wyd. II, Wrocław 1991

I. Krasicki, Powieści wschodnie, w: tegoż, Dzieła wybrane, t. 2, pod red. Z. Golińskiego, Warszawa 1989

W. Potocki, Wojna chocimska, oprac. A. Brückner, Kraków 1924, BN I, nr 75

R.S. Pilsztynowa, Proceder podróży i życia mego awantur, powst. 1760, oprac. R. Pollaka i M. Pełczyńskiego, Kraków 1957

B. Prus, Faraon, wydanie dowolne

M.K. Radziwiłł „Sierotka”, Podróż do Ziemi Świętej, Syrii i Egiptu 1582–1584, oprac. L. Kukulski, Warszawa 1962

H. Sienkiewicz, Listy z Afryki, wydanie dowolne

Trzy relacje z polskich podróży na Wschód muzułmański w pierwszej połowie XVII wieku, oprac. A. Walaszek, Kraków 1980

S. Twardowski, Przeważna legacyja Krzysztofa Zbaraskiego od Zygmunta III do sułtana Mustafy, oprac. R. Krzywy, Warszawa 2000

Wielka legacja Wojciecha Miaskowskiego do Turcji w 1640 roku, oprac. A. Przyboś, Warszawa–Kraków 1985

Wschód i inne powieści podróżnicze Andrzeja Stasiuka.

 

elementy wystroju wnętrz na modłę wschodnią w: Argonautach Elizy Orzeszkowej, Ludziach bezdomnych Stefana Żeromskiego, Ziemi obiecanej Władysława S. Reymonta, Pałubie Karola Irzykowskiego

poezje: Adama Mickiewicza (m.in. Sonety krymskie), Juliusza Słowackiego, Podróż do Ziemi Świętej z Neapolu;powieści historyczne Michała Czajkowskiego, np. Wernyhora;Lucjan Siemieński, Muzamerit (https://fbc.pionier.net.pl/details/nn3xb33), Bolesława Leśmiana, Antoniego Langego, Jana Kasprowicza, Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, Mirona Białoszewskiego, Ryszarda Krynickiego, Czesława Milosza

poezje i powieści Tadeusza Micińskiego

poezje i proza poetycka Jarosława Iwaszkiewicza

proza Wacława Sieroszewskiego

proza poetycka Władysława S. Reymonta, Komurasaki, w: tegoż, Pisma,z przedmową Z. Szweykowskiego, tekst podał A. Bar, t. XIII, Nowele, t. III, Warszawa 1952

wybrane poezje Wiktora Gomulickiego, Henryka Merzbacha, Felicjana Faleńskiego, Aleksandra Michaux, Władysława Sabowskiego (Wołody Skiba), Adama Asnyka, Marii Konopnickiej

 

Bibliografia przedmiotowa (opracowania)

J. Bachórz, O polskim egzotyzmie romantycznym, w: Problemy polskiego romantyzmu, pod red. M.  Żmigrodzkiej, seria 2, Wrocław 1974

B. Baranowski, Znajomość Wschodu w dawnej Polsce do XVIII wieku, Łódź 1950

W. Billip, Mickiewicz w oczach współczesnych. Dzieje recepcji na ziemiach polskich w latach 1818–1830. Antologia, Wrocław 1962

Bizancjum. Prawosławie. Romantyzm: tradycja wschodnia w kulturze XIX wieku, pod red. J. Ławskiego, K. Korotkicha, Białystok 2004

J. Błoński, Witkacy i rewolucja, „Pamiętnik Literacki” 1990, z. 2

Droga Na Wschód. Polskie inspiracje orientalne. Materiały z forum dyskusyjnego, pod red. D. Kalinowskiego, Słupsk 2000

Z. Kempf, Orientalizm Wacława Sieroszewskiego. Wątki japońskie,  Warszawa 1982

J. Kieniewicz, Orient i Wschód Polaków, w: Polska Wschodnia i orientalizm, pod red. T. Zaryckiego, Warszawa 2013

E. Kuźma, Mit Orientu i kultury Zachodu w literaturze i kulturze XIX i XX wieku, Szczecin 1980

M. Kwapiszewski, Debiut „kozackiego romanisty”, „Pamiętnik Literacki” 1978, z. 2 (o Michale Czajkowskim) (http://bazhum.muzhp.pl/autor/Kwapiszewski/Marek/)

M. Kwaśny, Orientalizm „Sonetów krymskich” w najnowszym ujęciu, „Pamiętnik Literacki” 1981, z. 2

(http://bazhum.muzhp.pl/autor/Kwa%C5%9Bny/Marian/)

W. Łoziński, Życie polskie w dawnych wiekach, Kraków 1969

F. Machalski, Orientalizm Antoniego Langego (z zarysem bibliografii), Tarnopol 1937 (www.wbc.poznan.pl/dlibra/plain-content?id=112967 ); (rec. Wiktora Hahn, „Pamiętnik Literacki” 1938, z. 1–4)

W. Mach, Podróż na Wschód, „Twórczość” 1949, nr 5

J. Maciejewski, Sarmatyzm jako formacja kulturowa (Geneza i główne cechy wyodrębniające), Teksty” 1974, nr 4

B. Majewska, Kategorie estetyczne w poezji perskiej okresu klasycznego, „Przegląd Orientalistyczny” 1965, nr 2

B. Majewska, Orientalne inspiracje literatury, w: Słownik literatury staropolskiej, pod red. T. Michałowskiej przy udziale B. Otwinowskiej, E. Sarnowskiej-Temeriusz, Wrocław 1990

T. Mańkowski, Orient w polskiej kulturze artystycznej, Wrocław 1959

M. Maśka, „Herbata chińska a sztuka japońska są dwie odmienne rzeczy” – o odbiorze kultury japońskiej przez środowisko warszawskie na przełomie XIX i XX wieku”, „Humanistyka XXI wieku” 2012, nr 1(3)

B. Mazan, Pozytywistyczny bilans duchowej konfrontacji Wschód-Zachód. Chiny Sienkiewicza (II), w: Światło w dolinie. Prace ofiarowane Profesor Halinie Krukowskiej, pod red. K. Korotkicha, J. Ławskiego, D. Zawadzkiej, Białystok 2007

B. Mazan, Z obrazów Chin i Chińczyków w piśmiennictwie polskim drugiej połowy XIX wieku. „Chińskie cienie” w „Lalce” Bolesława Prusa, w: Pozytywizm i negatywizm. My i wy po stu latach, pod red. B. Mazana, przy współpr. S. Tyneckiej-Makowskiej, Łódź 2005

B. Mazan, Zepsuty ornament. Odtajnianie chińszczyzny w powieściach Elizy Orzeszkowej o „argonautach”, w: Sekrety Orzeszkowej, pod red. G. Borkowskiej, M. Rudkowskiej, I. Wiśniewskiej, Warszawa 2012

W. Olkusz, Orientalizm w poezji doby pozytywizmu, „Pamiętnik Literacki” 1991, z. 2

D. Pilarz, O dydaktyzmie Powieści wschodnich Ignacego Krasickiego, „Konteksty Kultury” 2011, t. 7 (http://www.ejournals.eu/Konteksty_Kultury/2011/Tom-7/art/3295)

M. Piwińska, Orientalizm, w: Słownik literatury polskiej XIX wieku, pod red. A. Kowalczykowej i J. Bachórza, wyd. II, Wrocław 2009

M. Piwińska, Wschodnie maskarady, „Teksty” 1975, nr 3

M. Podraza-Kwiatkowska, Inspiracje japońskie w literaturze Młodej Polski: rekonesans, „Pamiętnik Literacki” 1983, z. 2

M. Prejs, Egzotyzm w literaturze staropolskiej (wybrane problemy), Warszawa 1999

R. Przybylski, Podróż Juliusza Słowackiego na Wschód, Warszawa 1982

J. Reychman, Orientalizm, w: Słownik literatury polskiego Oświecenia, pod red. T. Kostkiewiczowej, Wrocław 2006

J. Reychman, Z dziejów orientalizmu polskiego doby Oświecenia, w: Szkice, t. 2, pod red. J. Reychmana, Warszawa 1966

J. Reychman, Zainteresowania orientalistyczne w środowisku mickiewiczowskim w Wilnie i Petersburgu, w: Szkice z dziejów polskiej orientalistyki, t. 1, pod red. Stefana Strelcyna, Warszawa 1957

E.W. Said, Orientalizm (oryg. 1978), wyd. 1 w tłum. W. Kalinowskiego, Warszawa 1991, wyd. 2 w  tłum. M. Wyrwas-Wiśniewskiej, Poznań 2005

B. Szymańska, Haiku i literatura polska przełomu XIX i XX w. O estetycznej wartości nastroju, „Estetyka i Krytyka” 2002, nr 2

B. Śniecikowska, Oryginały czy imitacje? Wśród najprawdziwszych polskich haiku, „Pamiętnik Literacki” 2015, z. 2

J. Tazbir, Kultura szlachecka w Polsce. Rozkwit, upadek, relikty, Warszawa 1978

J. Tuczyński, Motywy indyjskie w liryce Jana Kasprowicza: geneza i usytuowanie, „Pamiętnik Literacki” 1971, z. 3

J. Tuczyński, Motywy indyjskie w literaturze polskiej. Warszawa 1981

I. Turowska-Barowa, Powieści wschodnie Ignacego Krasickiego, „Pamiętnik Literacki” 1933, z. 2

(http://bazhum.muzhp.pl/czasopismo/8/)

Walka romantyków z klasykami, wstęp i oprac. Stefan Kawyn, Wrocław 1960, BN I, nr 183

A. Witkowska, Dziko – pięknie – groźnie czyli Ukraina romantyków, „Teksty Drugie” 1995, nr 2

H. Wiśniewska, Wartościowanie Turków w „Wojnie chocimskiej” Wacława Potockiego, „Przegląd Humanistyczny” 1997, nr 1

L. Zinkow, Egipt circa 1850. Orient i transgresje, Kraków 2014

L. Zinkow, „Egipskie” Powstanie Styczniowe Felicjana Faleńskiego, Ruch Literacki” 2008, z. 2 (287)

L. Zinkow, „Rysy dziwacznej osnowy”. Egiptologiczne marginalia u Adama Mickiewicza, „Ruch Literacki” 2005, z. 2 (269)