Republika książek. Biblioteki. Lektury. Czytanie

Dyspozycje: 

Temat można zrealizować kilkoma drogami, np. poprzez omówienie:

– scen lektury rozumianych jako element fabuły (świata przedstawionego) lub jako temat literackich – prowadzonych w powieściach i esejach- rozważań (rozmów) o pisarzach i literaturze

(tutaj: analiza wpływu, jakie książki wywierają na bohaterów literackich lub samych pisarzy, składających [w listach, dziennikach i innych formach tzw. dokumentu osobistego] relacje z lektury konkretnych dzieł; fenomen „książek zbójeckich”, książek przełomowych dla biografii intelektualnych i duchowych; książek „złych” i „dobrych”; lektury jednokrotnej i wielokrotnej; uwiedzenia lekturą; transgresji pod wpływem lektury; książki dzieciństwa; książki dla kobiet – lektura odpowiednia i nieodpowiednia; książki zakazane, książki okaleczone, ocenzurowane)

– przestrzeni biblioteki rozumianej jako przestrzeń wyłączona spod presji bieżącego czasu i pragmatycznych uwarunkowań

(tutaj: analiza wypowiedzi na temat „drugiego życia” toczącego się w ciszy bibliotek, w atmosferze  biblioteki jako przestrzeni kultury i przestrzeni „długiego trwania”; odwołanie się do historii konkretnych bibliotek, ich losów. zgodnie z powiedzeniem: habent sua fata libelli; tworzenie bibliotek, mecenasi sztuki i fundatorzy;niszczenie bibliotek, biblioteki w czasie wojny, palenie książek jako synonim totalitaryzmu)

Można podjąć takie inne wątki związane z tym tematem, np. własne doświadczenia lekturowe; obligatoryjny jest tylko jeden warunek: praca musi odwoływać się do konkretnego utworu (utworów), nie może być ani czystą impresją, ani odtwórczą prezentacją materiału historycznego.

 

Bibliografia podmiotowa (przykładowa):

Malwina, czyli Domyślność serca Marii Wirtemberskiej; Konrad Wallenrod, Dziady, cz. IV Adama Mickiewicza; Pani Bovary Flauberta; Latarnik Henryka Sienkiewicza; Lalka Bolesława Prusa; Nad Niemnem, Zygmunt Ławicz i jego koledzy, listy Elizy Orzeszkowej; Syzyfowe prace, Przedwiośnie, Dzienniki Stefana Żeromskiego; Portret Doriana Graya Oscara Wilde’a; Książki zbójeckie Wojciecha Karpińskiego; eseje Czesława Miłosza.

 

Bibliografia przedmiotowa (opracowania):

P. Bayard, Jak rozmawiać o książkach, których się nie czytało, przeł. M. Kowalska, Warszawa 2008

K. Bednarska-Ruszajowa,  Uczyć, bawić, wychowywać. Książka i jej funkcja społeczna w Polsce w okresie Oświecenia, Kraków 2004

J. L. Borges,  Mur i książki, w: tegoż, Eseje, t. 2, przeł. A. Sobol- Jurczykowski, Lobos 1998

W. Borowy, Z zapisek Borowego (1944-1945), oprac. Z. Stefanowska, Warszawa 1970 (nadbitka z: Walka o dobra kultury, t. 2, Warszawa 1970)

J. S. Bystroń,  Publiczność literacka, Lwów, 1937

T. Chrzanowski, Wspomnienie o bibliotece, w: Dwór polski w XIX wieku. Zjawisko historyczne i kulturowe, przedmowa T.S. Jaroszewski, Warszawa 1998

M. Cieśla-Korytowska, Te książki zbójeckie, Kraków 2011

J. Dunin, Pismo zmienia świat. Czytanie, lektura, czytelnictwo, Warszawa 1998

U. Eco,  Czytanie świata, przeł. M. Woźniak, Kraków 1994

J. Iwaszkiewicz, Książka moich wspomnień, Warszawa 1957

W. Karpiński, Książki zbójeckie. Szkice o literaturze emigracyjnej, Londyn 1988

R. Koziołek, Dobrze się myśli literaturą, Wołowiec 2016

Książka pokolenia: w kręgu lektur polskich doby postyczniowej, pod red. E. Paczoskiej i J. Sztachelskiej, Białystok 1994

Z. Łempicki, Świat książek i świat rzeczywisty, przeł. O. Dobijanka, w: tegoż, Wybór pism, t. 1, Warszawa 1966

A. Łuczak, Dzieła sztuki oraz biblioteki w wielkopolskich dworach XIX i XX wieku, w: Dwór polski zjawisko historyczne i kulturowe, red. T. Hrankowska, Warszawa 1998

P. de Man, Czytanie (Proust), przeł. M.P. Markowski, „Literatura na Świecie” 1999, nr 10/11

P. Majewski, Wojna i kultura. Instytucje kultury polskiej w okupacyjnych realiach Generalnego Gubernatorstwa 1939-1945, Warszawa 2005

C. Mariette, Stendhal jako czytelnik Szekspira i Cervantesa, przeł. W. Szturc, „Przegląd Humanistyczny” 1997, nr 4

M. P. Markowski, O czytaniu, „Tygodnik Powszechny” 2010, nr 20 (https://www.tygodnikpowszechny.pl/o-czytaniu-145031)

P. Matywiecki, Stary gmach, Warszawa 2016

J. Przyboś, Czytając Mickiewicza, Warszawa 1950 (lub wznowienia)

W. Sokołowska, Dzieje Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie 1939-1945, Warszawa 1959

M. Toporowski, Strop, wspomnienie warszawskie, Warszawa 1967

M. Rowicka, Sceny lektury w polskiej powieści realistycznej II połowy XIX w. (zabór rosyjski), w: Instytucje-publiczność-sytuacje lektury. Studia z historii czytelnictwa, t. 3, pod red. J. Kosteckiego, Warszawa 1991

A. Paja, Czytelniczki (z) dwóch światów. O literackich portretach czytających kobiet w drugiej połowie XIX w. oraz ich znaczeniu dla kształtowania się świadomości odbiorczyń, w: Czytanie, czytelnictwo, czytelnik, red. A. Żbikowska-Migoń, przy współudz. A. Łuszpak, Wrocław 2011

A. Paja, Panna Izabela patrzy przez okno. O relacjach między estetyką a etyką wychowania kobiet drugiej połowy XIX w., w: Etyka i literatura. Pisarze polscy lat 1863–1918 w poszukiwaniu wzorców życia i sztuki, pod red. E. Ihnatowicz, E. Paczoskiej, Warszawa 2006

A. Paja, XIX. Tożsamość czytelniczki, Warszawa 2017

Piśmiennictwo: systemy kontroli, obiegi alternatywne, t. 1 i t. 2, pod red. A. Brodzkiej i J. Kosteckiego, Warszawa 1992

M. Proust, O czytaniu, przeł. M. P. Markowski, „Literatura na Świecie” 1998, nr 1/2

M. Rowicka, Wydawnicze i cenzuralne losy twórczości Adama Mickiewicza w okresie zaborów, Warszawa 2014

M. Skibińska, Fragmenty romantycznej „anatomii bibliomanii”: martyrologia dziecięcych czytelników w „Godzinie myśli” Juliusza Słowackiego, „Acta Universitatis Wratislaviensis”, Nr 3190, Prace Literackie XLIX, Wrocław 2009

Z. Sudolski, „Maria” w lekturze i w refleksji Zygmunta Krasińskiego, w: Antoniemu Malczewskiemu w 170 rocznicę pierwszej edycji „Marii”, pod red. H. Krukowskiej, Białystok 1997

W. Szturc, Jak czytali romantycy, „Pamiętnik Literacki” 2003, z.1

J. Tomkowski, Zamieszkać w Bibliotece, Ossa 2004

Zalecenia i przestrogi lekturowe (XVI-XX wiek), pod red. A. Bajor, M. Jarczykowej, Katowice 2012

A. Zdanowska, Szkody płynące z lektury. O rozterkach propagatorów czytelnictwa zapisanych w poradnikach lekturowych sprzed 1939 roku, w: Bibliologia polityczna, Warszawa 2011 (http://bbc.uw.edu.pl/dlibra/doccontent?id=770)

A. Zdanowska,  Wśród książek i ksiąg. Postaci czytelników w opowiadaniach Elizy Orzeszkowej, w: Małe prozy Orzeszkowej i Konopnickiej, pod red. I. Wiśniewskiej i B. K. Obsulewicz, Lublin 2010