Inscenizacje szekspirowskie w teatrze polskim po 1989 roku

Cezura roku 1989 w polskim teatrze jest równie ostra jak w innych dziedzinach polskiego życia społeczno-politycznego. Zaczyna się okres zasadniczych przewartościowań estetycznych, w coraz większym stopniu polska scena korzysta z rozwiązań artystycznych panujących w teatrze zachodnioeuropejskim, zwłaszcza tzw. Niemiec Zachodnich. Następuje intensyfikacja kontaktów polskiego teatru z Zachodem. Teatr wyzwala się z aluzyjnej formuły realizowanej na scenach klasyki, na rzecz mówienia „wprost”.

Proces przemian interpretacyjnych i estetycznych, jakie dokonują się na deskach scenicznych doskonale można prześledzi,ć analizując realizacje dzieł autora Hamleta. Można by rzec >Szekspir zawsze żywy<, ale owa „żywość” po roku 1989 przybiera całkowicie odmienną interpretacyjną formułę.

Przed osobą, która wybierze ten temat staje niezwykle trudne zadanie opisania zachodzących zmian i zinterpretowania ich przyczyn oraz efektów końcowych.

 

Krąg zagadnień, które należałoby poruszyć, przedstawia się następująco (oczywiście – nie ma konieczności zajmowania się nimi wszystkimi, można dokonać wyboru i skupić się na dokładniejszej analizie czy interpretacji zagadnienia):

 

- tekst – współczesność Szekspira objawiająca się w różny sposób:  od wykorzystywania najnowszych przekładów poprzez mix dawnych translacji – po tzw. przepisywanie dramatów; co stoi za różnymi praktykami reżyserskimi w traktowaniu tekstów Stratfordczyka;

- Szekspir tradycyjny czy awangardowy (i na ile awangardowy);

- sposób interpretacji tzw. dramatu władzy, czyli teatr polityczny naszych czasów (na przykładzie konkretnych realizacji);

- nowe ujęcia interpretacyjne: feminizm (czy szerzej: gender), problem „inny – obcy”, postkolonializm, holokaust;

- czytanie Szekspira poprzez kulturę popularną;

- multimedialny dyskurs reżysera, realizującego dramaty Szekspira (zwłaszcza przywoływania rozwiązań czy motywów z określonych filmów i seriali);

- zmiana środków wyrazu artystycznego w inscenizacjach – wprowadzenie multimediów i wirtualnego świata przedstawionego;

- kim są bohaterowie Szekspira we współczesnych interpretacjach – czy można mówić o zmianie charakteru ich ról;

- interpretacje aktorskie w opisywanych spektaklach – zmiana konwencji gry.

 

***

 

 

Autor rozprawki sam dokonuje wyboru sztuk Szekspira, których realizacje chce zinterpretować, podobnie jak inscenizatorów, których spektakle chce omawiać.

 

 

Bibliografia

(głównym źródłem są teksty zamieszczane w czasopismach i recenzje z gazet codziennych)

 

- W.H. Auden, Szekspirowskie miasto. Eseje, Gdańsk 2016.

- W. H. Auden, Wykłady o Shakespearze, Warszawa 2016.

- 20-lecie. Teatr polski po 1989, red. D. Jarząbek, M. Kościelniak, G. Niziołek, Kraków 2010.

- E. Fischer-Lichte, Estetyka performatywności, przekł. M. Borowski, M. Sugiera, Krakó1) 2008.

- P. Gruszczyński, Ojcobójcy. Młodsi zdolniejsi w teatrze polskim, Warszawa 2003.

- J. Kopciński, Którędy do wyjścia, Warszawa 2002 (art.: Reżyserskie solówki).

- M. Kwaśniewska, Studium nieobecności. Ofelia, Gertruda i Janulka wobec historii, mitu i polityki w „H.” i w „…córce Fizdejki” w reżyserii Jana Klaty, w: Zła pamięc. Przeciw-historia w polskim teatrze i dramacie, red. M. Kwaśniewska i G. Niziołek, Wrocław 2012, s.85 – 95.

- H.-T. Lehmann, Teatr postrdramatyczny, przekł. M. Sugiera, D. Sajewska, Kraków 2004 i wyd. nast..

- J. Łotman, Semiotyka sceny, przekł. B. Żyłko, „Dialog” 1984, nr 11 oraz w: Sztuka w świecie znaków, wybór, przekł. i wstep B. Żyłko, Gdańsk 2002, ss. 95-123.

- A, Mancewicz, Biedny Hamlet! Dekonstrukcje "Hamleta"i Hamlet w dramacie współczesnym, Kraków 2010

- G. Niziołek, Warlikowski, extra ecclesiam, Kraków 2008.

- „Notatnik Teatralny” nr-y: 28-29, 2003 (numer monograficzny o K. Warlikowskim; część zatyt. „Szekspir”); 49-51, 2008; 58-59, 2010; 62-63, 2011 (nr monograficzny o K. Warlikowskim), 68-69, 2012.

- A. Romanowska, Za głosem tłumacza. Szekspir Iwaszkiewicza, Miłosza i Gałczyńskiego, Kraków 2017.

- Szekspir i uzurpator. Z Krzysztofem Warlikowskim rozmawia Piotr Gruszczyński, Warszawa 2007.

- A. Zawrzykraj, Shakespeare wspó‡czesny: dramat ambiwalencji seksualnej, „Dialog” 2000, nr 11.

 

***

 

 

- Wykazy premier znajdują się na wortalu Instytutu Teatralnego w Warszawie: www.e-teatr.pl;  przy każdej premierze (po 2003 roku) znajduje się obszerny wybór recenzji prasowych, można też zamówić kwerendę materiałów dla premier sprzed 2003 roku.

Od nr. 1/2012 „Teatru” w Internecie dostępne są wybrane artykuły z bieżących numerów na stronie www.teatr-pismo.pl/

Wybrane artykuły z „Didaskaliów” dostępne są w Internecie na stronie www.didaskalia.pl

Spisy treści czasopism teatralnych od 2000 roku dostępne są na stronie internetowej http://katalog.czasopism.pl